Menu

Fix It

Wat kunnen imkers, landbouwers, natuurliefhebbers, beleidsmakers en burgers concreet doen om het tij te keren?

Zoeken




Vermijd aggressieve volken in bevolkte gebieden

DSC 0572

Steeds meer bijenvolken worden door imkers gehouden in verstedelijkte gebieden. De aanwezigheid van bijen in kleine achtertuintjes maakt het noodzakelijk dat ze zich niet agressief gedragen naar de mens toe. Imkers hebben hiertoe, met succes, vele decennia ingezet op het selecteren naar zachtaardige volken. Door enkel verder te werken met ‘brave bijen’ en in volken die zich te agressief gedroegen, de koningin systematisch te vervangen door meer zachtaardige, werd geleidelijk aan onze Vlaamse bij het zachte huisdier zoals we die de dag van vandaag kennen.

Bijenrassen

Wie op zoek gaat naar zachtaardige bijen, komt al snel uit bij specifieke bijenrassen en raszuiverheid. De buckfastbij werd aanvankelijk door broeder Adam in GB gekweekt vertrekkende van Italiaanse koninginnen ingekruist met lokale zwarte bijen. Nadien zette hij de selectie voort door hybridisatie met een brede waaier aan bijenrassen afkomstig van Europa, Azië en Afrika. Het is een hybride bijensoort. Eén van zijn selectiecriteria was zachtaardigheid, met het gunstige resultaat dat buckfastbijen zich door de band zeer weinig agressief gedragen.

Toch wordt in Vlaanderen zeer veel met carnica bijen geïmkerd (Apis mellifera carnica), een grijsbehaarde bij waarvan haar oorsprong in Oostenrijk, ten zuiden van de Alpen, in Hongarije en de Balkan ligt. Ook deze bij kenmerkt zich door haar zachtaardigheid, waar nog steeds verder naar wordt geselecteerd.

Onze inheemse bijensoort is echter de zwarte bij (Apis mellifera mellifera) die oorspronkelijk werd gekenmerkt door haar agressieve gedrag. De laatste decennia werd echter in dit bijenras ook sterk geselecteerd naar zachtaardigheid, waardoor deze volken niet meer standaard steekduivels zijn. Maar welk bijenras kies je dan best voor de minst overlast bij de buren? In dergelijk emotioneel beladen materie kies je best de ondersoort of het ras die in jouw regio overheerst. Of je paart je moeren aan met lijnen geselecteerd naar hoge zachtaardigheid. Al leert de ervaring dat in veel regio’s van Vlaanderen zachtaardigheid reeds sterk aanwezig is, waardoor standbevruchting helemaal niet steeds in de gevreesde steekduivels resulteert.

Externe factoren

Het dient hierbij toch ook gezegd dat de agressiviteit van een bijenvolk niet altijd rechtstreeks het gevolg is van het ras. Allerlei parameter zoals zwermstress, reisstress, hopeloos moerloos zijn, ziektes, drachtloze periode… kunnen de stemming van een volk bepalen. Ook allerlei handelingen van de imker (te vaak in de kast werken, schudden, de kast helemaal uit elkaar trekken, kast te lang open laten…) maken de bijen niet vriendelijk en zijn zaken waar vooral beginnende imkers zich vaak schuldig aan maken.

Kritische noot

Evolutief gezien hebben honingbijen zich een defensief gedrag aangemeten om zichzelf en hun honingvoorraad juist te beschermen tegen predatoren, waaronder ook de mens. Er moet dus toch opgemerkt worden dat ondanks het belang van de doorgedreven selectie op zachtaardigheid, we ook blijven verwachten dat honingbijen zich nog steeds kunnen verdedigen tegen allerhande predatoren zoals de Aziatosche hoornaar edm. Moeten onze bijen dan geen vorm van agressiviteit in stand houden om te voorkomen dat te makke bijtjes een vogel voor de kat worden en zich bij de intrede van plagen zoals de kleine kastkever, de Aziatische hoornaar ed niet meer kunnen verdedigen? Helt de balans niet te sterk door naar weerloze bijenvolken die veel minder in staat zijn om zich te beschermen?