Menu

Fix It

Wat kunnen imkers, landbouwers, natuurliefhebbers, beleidsmakers en burgers concreet doen om het tij te keren?

Zoeken




Gebruik micro-organismen in de gewasbescherming

Infecties van micro-organismen komen van nature voor, vaak in omstandigheden dat grote aantallen van een insectensoort dicht op elkaar voorkomen. Voor virus- en bacterie-infecties zijn vochtige omstandigheden gunstig. Een geïnfecteerd insect sterft meestal binnen enkele dagen. Virussen en bacteriën worden daarom ook gebruikt als biologische bestrijdingsmiddelen van plagen op planten.

Baculovirussen worden ingezet in de strijd tegen de rupsen van de Florida-mot (Spodoptera exigua) die grote schade aanrichten bij in kassen gekweekte chrysanten. Deze virussen zijn natuurlijke ziekteverwekkers voor de rupsen en zijn erg besmettelijk voor slechts een paar insectensoorten, waaronder de Florida-mot. Nuttige insecten zoals bijen en spinnen blijven ongemoeid.

Een aantal erkende biologische bestrijdingsmiddelen zijn van bacteriële oorsprong. De sporenvormende bacterie Bacillus thuringiensis (Bt) is een facultatief pathogeen van verschillende insectensoorten dat vaak gebruikt wordt als biologisch insecticide. Meer dan 150 insectensoorten die horen tot de ordes Lepidoptera (motten en vlinders), Diptera (muggen en vliegen), Coleoptera (kevers) en Hymenoptera (mieren) zijn gevoelig voor Bt. Het is het meest succesvolle commerciële microbiële insecticide dat ongeveer 90% van de biopesticiden markt inneemt. Bt maakt toxische kristallen waarvan het insecticide eiwitten pas oplossen bij een hoge pH, zoals in de darm van de meeste insecten. De darm van een gevoelig insect zet de kristallen dan om in een actief toxine. Binnen enkele uren ontstaan er gaten in de darmwand en stopt de spijsvertering. Het insect gaat na enkele uren tot enkele dagen dood door verhongering en door bacteriële infectie. Voor sommige Bt stammen zijn de kristallen op zich al voldoende om het insect te doden, terwijl bij andere stammen de werking sterk verbetert als ook de sporen worden opgegeten (synergistische werking).

De specificiteit van Bt garandeert dat de bacterie onschadelijk is voor mensen en andere zoogdieren, maar ook voor mijten en nuttige insecten zoals b.v. bijen en sluipwespen, die voor geen van de commerciële Bt stammen gevoelig zijn.

Bij andere biologische bestrijdingsmiddelen wordt niet het micro-organisme zelf, maar een stof erdoor geproduceerd gebruikt in de plaagbestrijding. Spinosad is zo’n insecticide dat wordt geproduceerd door een in de bodem levende bacterie (Sassharopolyspora spinosa). Het fermentatieproces van deze bacterie levert spinosynen op, die het zenuwstelsel van insecten exciteren, wat leidt tot onwillekeurige spiersamentrekking en uiteindelijk verlamming. Trips, rupsen, mineervliegen en koolvlieg worden ermee bestreden, maar het is onschadelijk voor bladluizen en witte vliegen. Het middel is niet selectief, maar bestrijdt dus ook niet alle schadelijke insecten. Het wordt als een plantvoetbehandeling gebruikt waarbij de droge residuen weinig giftig zijn voor bijen.