Menu

Fix It

Wat kunnen imkers, landbouwers, natuurliefhebbers, beleidsmakers en burgers concreet doen om het tij te keren?

Buxus sempervirens: aantasting door rupsen (buxusmot) en schimmels

Buxus sempervirens of het palmboompje is één van de meest voorkomende haagplanten in onze Vlaamse en Nederlandse tuinen. De plant kan makkelijk tot een strakke haag worden gesnoeid en door zijn compacte en trage groei is hij ook uitermate geschikt voor creatieve vormsnoei.

Sinds 2007 wordt in onze contreien een belangrijke plaagsoort van de buxusplant gevonden, met name de buxusmot Cydalima perspectalis (syn. Glyphodes perspectalis). Ingevoerd met een lading plantmateriaal vanuit Oost-Azië heeft deze vlinderachtige zich over het ganse Europese continent verspreid (zie overzichtsartikel van Wan et al., 2014).

Aantasting door de mot

Het zijn de rupsen van de mot die voor schade zorgen. Vooral de grotere larven vreten de plant helemaal kaal en vormen een spinsel tussen de dorre blaadjes en dode takken. Je kan de groen-zwarte rupsen makkelijk tussen de aangetaste bladeren vinden (Foto 2). Er zijn twee generaties: in april/mei en in augustus.

Bestrijding

Wie in een plantencentrum ten rade gaat, zal vaak naar de rayon met insecticiden worden doorverwezen. Deze breedspectrum synthetische insecticiden zijn echter ook schadelijk voor bijen en zijn dus te vermijden. Bovendien ontstaat er in een buurt of wijk, door de grote verspreidheid van de buxusplant, bijna een continu gebruik van insecticiden. Immers, niet iedereen merkt de ziekte op in het vroege stadium en bij hoge aantasting is vaak een tweede insecticide-behandeling nodig. Op die manier wordt de behandelingsperiode in een buurt soms flink uitgebreid en worden bijen al die tijd blootgesteld aan insecticiden. 

 Een bijenvriendelijke aanpak zou erin bestaan de rupsen en poppen met de hand te verwijderen. Maar dit vraagt een grondige inspectie van de plant en is bij grotere partijen van het palmboompje bijna onuitvoerbaar.  Ook wordt beschreven dat biologische producten op basis van Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki en aizawai werkzaam zouden zijn tegenover de buxusmot. Maar dit is sinds de algemene strengere eisen voor bestrijdingsmiddelen voor particulier gebruik, enkel nog een optie voor professionele gebruikers. Het product is weliswaar selectiever dan de chemische insecticiden, is vrijwel onschadelijk voor bijen (honingbijen: del Mar Leza et al., 2014; hommels: Mommaerts et al., 2009), doch ook hier kunnen non-target species (vb. andere vlindersoorten) worden getroffen (Boulton, 2004). Op de markt zijn er ook zgn. natuurlijke insecticiden die geïsoleerd worden uit de bloesems van chrysanten. Actieve component is pyrethrine dat biodegradeerbaar (Angioni et al., 2005) en minder schadelijk is (voor de mens: Casida, 1980) dan de hiervan afgeleide synthetische pyrethroïden. Doch maak u geen illusies: het is erg toxisch voor bijen (Taylor et al., 2007; Exerces, 2012).

Andere ziekten van de buxus-plant

Andere veelvoorkomende ziekten bij Buxus zijn de schimmelziekten, veroorzaakt door Cylindrocladium buxicola (syn. Calonectria pseudoviculmata) en Volutella buxi. De eerste kenmerkt zich door zwarte vlekken op het blad gevolgd door bladverlies. Bij Volutellla begint de aantasting met bruinverkleuring van de bladeren die daarna verdorren. Beide ziekten behoeven het gebruik van fungiciden.

Een mooi overzicht van de ziektes en plagen van het palmboompje vind je op website van BuxusCare.

Ons advies

Door de wijdverspreidheid van de buxushaag in onze contreien en haar gevoeligheid voor ziektes en plagen, die een intens gebruik van insecticiden of fungiciden behoeven, adviseren wij om aangetaste planten te vervangen door alternatieve haagplanten. De blootstelling aan insecticiden is ontegensprekelijk een belangrijke oorzaak van de bijensterfte. Vaak denken we dan aan het gebruik van gewasbeschermingsproducten in de landbouw, doch ook het particulier gebruik valt hieronder. Het vermijden van het gebruik van insectenverdelgers door het weren van ziekte-gevoelige sierplanten in uw tuin is een eenvoudige doch belangrijke attitude die de gewone burger zich kan aanmeten. Het zou de blootstelling van de bijen aan insecticiden in onze tuinen en plantsoenen aanzienlijk kunnen doen terugdringen. Bovendien heeft deze attitude hier minder ingrijpende economische gevolgen dan in de landbouw.

Er zijn verschillende haagplanten die qua bladstructuur en groeiwijze sterk gelijken op Buxus, maar die niet gevoelig zijn voor de ziektes en plagen die we hierboven hebben beschreven. Vaak gebruikt als alternatieve haagplant zijn Lonicera nitida en Ilex crenata.

Referenties

Angioni A., Dedola F., Minelli E.V., Barra A., Cabras P., Caboni P. (2005) Residues and half-life times of perythrins on peaches after fields treatments. Journal of Agricultural and Food Chemistry 53: 4059-4063.

Casida J.E. (1980) Pyrethrum flowers and pyrethroid insecticides. Evironmental Health Perspectives 34: 189-202.

Boulton T.J. (2004) Responses of non-target Lepidoptera to Foray 48Bt® Bacillus thuringiensis var. kurstaki on Vancouver Island, British Columbia, Canada. Environmental Toxicology and Chemistry, 23 (5): 1297–1304.

del Mar Leza M., Llado G., Petro A.B., Alemany A. (2014) First field assessment of Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki aerial application on the colony performance of Apis mellifera L. (Hymenoptera: Apidae). Spanish Journal of Agricultural Research 12 (2): 405-408.

Mommaerts V., Jans K., Smagghe G. (2010) Impact of Bacillus thuringiensis strains on survival, reproduction and foraging behaviour in bumblebees (Bombus terrestris). Pest Management Science 66: 520–525.

Taylor M.A., R. Goodwin R.M., McBrydie H.M., Cox H.M. (2007) Destroying managed and feral honey bee (Apis mellifera) colonies to eradicate honey bee pests. New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science 35 (3): 313-323.

Wan H., Haye T., Kenis M., Nacambo S., Xu H., Zhang F., Li H. (2014) Biology and natural enemies of Cydalima perspectalis in Asia: Is there biological control potential in Europe? Journal of Applied Entomology 138: 715-722.

Xerces (2012) Xerces Organic Approved Pesticides Factsheet; The Xerces Society for Invertebrate Conservation, http://www.xerces.org/wp-content/uploads/2009/12/xerces-organic-approved-pesticides-factsheet.pdf